The Field
Analiza

Jedne akta, dwa werdykty: spór o to, kto inwigilował prezydenta Lubina

Prokuratorzy twierdzą, że tysiąc stron stenogramów o prezydencie Lubina sfałszowano, a były oficer wywiadu kierował grupą, która inwigilowała lokalnych urzędników. Oba obozy powołują się na zarzuty jako na potwierdzenie własnej wersji.

To jest tłumaczenie angielskiego oryginału, wykonane za pomocą narzędzia do tłumaczenia. W razie rozbieżności obowiązuje wersja angielska. Przeczytaj oryginał po angielsku.

Ratusz w Lubinie, kremowy budynek ze stromym dachem z czerwonej dachówki i ciemną wieżą zegarową, widziany z rogu pustego brukowanego rynku pod szarym niebem, z żółtą ceglaną basztą i blokami mieszkalnymi w tle.
Ratusz na rynku w Lubinie. To zdjęcie archiwalne i nie przedstawia nikogo związanego ze sprawą.Zdjęcie: Gieroj, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Stenogramy rozmów z komunikatora między prezydentem Lubina a jednym z urzędników umieszczają budynek przy ulicy Zamojskiej w Lubinie. Ten budynek stoi w Lublinie, w innym mieście. Prokuratorzy wymienili ten błąd wśród powodów, dla których uważają, że ponad tysiąc stron takich stenogramów to fałszerstwo, donosi „Rzeczpospolita”. W maju ci sami prokuratorzy postawili zarzuty pięciu osobom za nielegalną inwigilację prezydenta i innych lokalnych urzędników, a jednej z nich, byłemu oficerowi wywiadu, zarzut kierowania grupą, która to robiła, informuje Interia. Akta mówią więc dziś dwie rzeczy naraz, tak jak przedstawili je prokuratorzy. Papier, który napędzał tę historię, był fałszywy, a część opisanej w nim inwigilacji mogła być prawdziwa.

To jest spór, który w Polsce nazywa się aferą lubińską. Po jednej stronie stoją prezydent Robert Raczyński, „Gazeta Wyborcza” i miejski portal informacyjny. Po drugiej stoi Łukasz Bugajski, który mówi, że wysłano go, by wykonywał polecenia oficera wywiadu, i który według branżowego magazynu „Press” nigdy, jak twierdzą prokuratorzy, nie współpracował z agencją. Zwolennicy obu stron powoływali się na te zarzuty jako na potwierdzenie własnej wersji. Naszym zdaniem, przedstawionym poniżej, publiczne ustalenia prokuratorów nie pasują w całości do żadnej ze stron, a jedna lekcja jest słuszna bez względu na to, kto ma rację: stenogram jest wart tyle, ile dowód, że rozmowa się odbyła. Prokuratorzy podają podejrzanym tylko inicjały i my robimy tak samo. Bugajski jest nazwany w pełni, bo opowiada swoją wersję pod własnym nazwiskiem, na stronie internetowej i na X.

Jak prezydent miasta stał się bohaterem afery

W lutym 2024 roku portal Onet i program „Superwizjer” telewizji TVN opublikowały reportaż, którego tytuł brzmi w naszym tłumaczeniu „Brudna gra”. Napisano w nim, że funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, polskiej cywilnej służby wywiadowczej, znanej pod skrótem ABW, nielegalnie obserwowali prezydenta Raczyńskiego i Andrzeja Pudełkę, wysokiego urzędnika w jego urzędzie miasta. Opierał się on na prawie 1000 stron tego, co przedstawiono jako stenogramy rozmów z komunikatora, według „Niedzieli” i Interii. W listopadzie TVN24 i Onet wrócili do tematu. Podali, że z nagrań wynika, iż operacją kierował kapitan Marcin P. z wrocławskiej delegatury agencji, a jedno z ich źródeł, Bugajski, powiedziało, że wykonywał polecenia oficera ABW i brał udział w nielegalnej inwigilacji. Agencja zaprzeczyła, jakoby prowadziła nielegalną operację.

Prezydent powiedział, że materiał jest zmyślony. W wywiadzie dla Onetu w 2024 roku, cytowanym przez portal miasta, nazwał go stekiem bzdur i zemstą firm z branży odpadowej, rozgniewanych tym, że zablokował plan budowy spalarni odpadów. Pozwał Onet i TVN, żądając od każdego po 500 000 złotych, według „Rzeczpospolitej”.

Inna redakcja poprowadziła stenogramy w inną stronę. Goniec.pl, portal informacyjny, opublikował cykl sugerujący, że prezydent i jego współpracownik byli częścią mechanizmu wykorzystywania dzieci, relacjonuje Wirtualnemedia. 10 lutego 2026 roku jego reporter Radosław Gruca powiedział, że prokuratorzy mają opinię biegłego wykluczającą, by rozmowy napisała sztuczna inteligencja.

Potem odpowiedzieli prokuratorzy z Legnicy, miasta na południowym zachodzie. W lutym 2026 roku umorzyli śledztwo w sprawie wykorzystywania dzieci, stwierdzając, że czynu nie popełniono, pisze „Wprost”. „Rzeczpospolita” przedstawia ich rozumowanie. Stenogramy istniały w trzech wersjach tej samej rozmowy. Daty odpowiadały dniom, w których media publikowały teksty, a nie dniom rzekomych rozmów. Billingi nie potwierdzały spotkań opisywanych przez rozmówców. Dziecko wymienione w rozmowach nie istniało, według „Wprost”. Prokuratorzy powiedzieli, że tekst napisał ktoś, kto znał rozmówców i lokalną politykę, i że pochodzi z 2021 roku, sprzed czasu, gdy ChatGPT był dostępny w Polsce.

25 marca „Gazeta Wyborcza” opublikowała długi tekst zatytułowany w naszym tłumaczeniu „1000 stron fałszywek: jak fałszywy agent chciał zniszczyć prezydenta Lubina”. Gruca odpowiedział na X tego samego dnia, że metoda biegłego, która ustala autora na podstawie stylu pisania, działa jak odcisk palca. Prokuratorzy nazwali tę opinię kwestią prawdopodobieństwa, a nie dowodem, według branżowego magazynu „Press” w krytycznym profilu Gruci. 30 marca ogłosił, że odchodzi z Gońca. „Press” pisze, że został zwolniony w ramach restrukturyzacji firmy i że dawni koledzy uważają, że został wprowadzony w błąd. Pisze też, że prokuratorzy ustalili, iż materiał wysłano z adresów e-mail, z których korzystał Bugajski.

Dwie lektury tych samych zarzutów

Bugajski odrzuca to wszystko. „Wprost” pisze, że nazywa śledztwo ustawionym i nie odpowiedział na pytania „Wyborczej”. Na X mówi, że od 16 marca na kanale dziennikarza Jana Pińskiego publikowane są nagrania, w których, jak twierdzi, kapitan P. wydaje mu polecenia. W innym wpisie mówi, że kapitan wyłudzał pieniądze od lubińskiego przedsiębiorcy Macieja Bodnara i że na polecenie kapitana został do Bodnara wysłany z materiałem i historią, która miała sprawić, że poczuje się zagrożony.

W długiej odpowiedzi dla „Wyborczej”, również na X, mówi, że adres e-mail, który gazeta z nim wiąże, był używany przez kilka osób, w tym przez kapitana P. na jego polecenie. Mówi, że nigdy nie przekazał prokuratorom stenogramów rozmów prezydenta, a tylko nagrania rozmów, w których sam uczestniczył, i że to kapitan zdobył stenogramy. Dodał, że nie postawiono mu żadnego zarzutu. Piński mówi to samo o stenogramach dotyczących wykorzystywania dzieci, według relacji „Wprost”. Żona Bodnara, posłanka Izabela Bodnar, napisała w marcu, że jej męża z Bugajskim zapoznał kapitan P., relacjonują „Wrocławskie Fakty”, i że jeden człowiek nie mógłby tego wszystkiego wymyślić sam. To wszystko jest ich relacją. Nic z tego nie zostało zbadane przez sąd.

Potem nadszedł maj 2026 roku. W zarzutach wskazano byłego oficera ABW, Marcina P., jako szefa zorganizowanej grupy. Agencja oświadczyła we wpisie na X, o którym informował portal miasta, że jego działania wykraczały poza jego obowiązki i miały miejsce przed grudniem 2023 roku, a z agencji odszedł w 2024 roku. Dodała, że agencja jako instytucja nie prowadziła takich operacji. Igor N., policjant, jest oskarżony o to, że bez uprawnień sprawdzał osoby w policyjnych bazach danych dla innych członków grupy. Wymieniono jeszcze dwóch członków, Łukasza B. i Filipa Cz., ale ich zarzutów nie ogłoszono. Powiedzieli nam od tego czasu, że to Łukasz Bugajski i Filip Czaja, i zgodzili się na podanie ich nazwisk. Mężczyzną oskarżonym o zlecenie inwigilacji jest Maciej B., który według RMF24 jest mężem Izabeli Bodnar. Powiedziała, że jest niewinny i jest ofiarą.

Każda strona wzięła to, czego potrzebowała. Portal miasta opublikował wiadomość pod nagłówkiem „Fałszywe stenogramy, prawdziwe zarzuty”, przedstawiając ją jako potwierdzenie relacji prezydenta. Jeden z komentatorów na X napisał, że zarzut wobec oficera wywiadu oznacza, iż próba zdyskredytowania Bugajskiego przez „Wyborczą” się nie powiodła.

Czego żadna ze stron nie wyjaśniła

Relacja prezydenta musi zmierzyć się z zarzutem inwigilacji. Kiedy pozwał nadawców, powiedział, że ich doniesienia o inwigilacji przez ABW są nieprawdziwe, według „Niedzieli”. Prokuratorzy postawili od tego czasu zarzuty osobom, które nielegalnie inwigilowały lokalnych urzędników, z prezydentem jako głównym celem. To nie oznacza, że nadawcy mieli rację co do operacji państwa, którą prokuratorzy i agencja negują. Ale to, co podały Onet i TVN i ile w tym było prawdy, jest dokładnie tym, co musi teraz rozstrzygnąć sąd cywilny w Legnicy. „Rzeczpospolita” podała w marcu, że sprawę zawieszono, podczas gdy toczyła się sprawa karna.

Relacja Bugajskiego musi zmierzyć się z trzema kwestiami. Zarzut wobec Marcina P. pasuje do jego twierdzenia, że za operacją stał zbuntowany kapitan. Nie wyjaśnia jednak, dlaczego to właśnie Maciej B., którego jego obóz opisuje jako ofiarę kapitana, jest oskarżony o zlecenie inwigilacji. Sam z siebie nie odpowiada też na doniesienie „Pressu”, że prokuratorzy ustalili, iż sfałszowany materiał wysłano z adresów e-mail, z których korzystał. Odpowiedź Bugajskiego brzmi, że z adresu korzystało kilka osób, wśród nich kapitan, a my nie możemy tego sprawdzić. Bugajski i Czaja powiedzieli nam, że są Łukaszem B. i Filipem Cz. wymienionymi w decyzjach prokuratorów, że zarzuty wobec nich nie zostały formalnie ogłoszone i że byli w Maroku, gdy w maju odbywały się przeszukania.

Redakcje muszą odpowiedzieć za stenogramy. Onet i TVN poinformowały o operacji państwa. Goniec zasugerował mechanizm wykorzystywania dzieci. „Wyborcza” napisała o fałszerstwie. Nie mogą mieć wszystkie racji, a nie znaleźliśmy oświadczenia Onetu ani TVN w odpowiedzi na ustalenia prokuratorów. Reporter Gońca odszedł. Człowiek, który przekazał nagrania jednej redakcji, a według „Pressu” pojawiał się w programach innej, jest dziś nazywany fałszywym agentem przez trzecią. Tysiąc stron rozmów jest wart tyle, ile dowód, że te rozmowy się odbyły, a prokuratorzy mówią, że tego dowodu nie ma.

Co by to rozstrzygnęło

Cztery rzeczy. Akt oskarżenia, czyli formalne oskarżenie skierowane do sądu, które określiłoby, kto według prokuratorów sporządził stenogramy i jakie są niejawne zarzuty. Dowody kryminalistyczne dotyczące stenogramów, które dotąd dotarły do opinii publicznej tylko przez prasę. Orzeczenie sądu cywilnego w Legnicy w sprawie pozwu prezydenta. I osobne skargi, które Bugajski mówi, że złożył na urzędników i na Grucę, a żadnej z nich nie widzieliśmy rozstrzygniętej. Nie znaleźliśmy doniesienia o akcie oskarżenia na dzień 1 listopada.

Do tego czasu każdy stenogram w tej aferze, ze wszystkich stron, jest niedowiedziony, a każdy zarzut jest tylko zarzutem.

Na co zwrócić uwagę. Czy prokuratura wniesie akt oskarżenia i powie, kto sporządził stenogramy (wobec tej osoby lub osób zarzutów jeszcze nie ogłoszono), oraz co legnicki sąd cywilny rozstrzygnie w sprawie pozwu prezydenta przeciwko nadawcom.